SP Real Estate นายหน้าและที่ปรึกษาอสังหาริมทรัพย์ ระยอง–ชลบุรี และพื้นที่ใกล้เคียง
หน้าแรก / บทความอสังหาริมทรัพย์ / ภาระจำยอม vs ทางจำเป็น ต่างกันอย่างไร?คนซื้อที่ดินต้องรู้
เอกสาร / กฎหมาย

ภาระจำยอม vs ทางจำเป็น ต่างกันอย่างไร?คนซื้อที่ดินต้องรู้

โดย สุเทพ | SP Real Estate
ภาระจำยอม vs ทางจำเป็น ต่างกันอย่างไร?คนซื้อที่ดินต้องรู้

อธิบายความแตกต่างระหว่างภาระจำยอมกับทางจำเป็น สำหรับผู้ที่สนใจซื้อที่ดินตาบอดหรือที่ดินไม่มีทางออกสู่ถนนสาธารณะ พร้อมแนวทางตรวจสอบสิทธิทางเข้าออก ที่ดินติดจำนองธนาคาร และวิธีแก้ปัญหาก่อนตัดสินใจซื้อ

ซื้อที่ดินตาบอด ต้องเข้าใจภาระจำยอมกับทางจำเป็นก่อน

  • การซื้อที่ดินไม่ควรพิจารณาเฉพาะราคา ทำเล หรือขนาดพื้นที่เท่านั้น เพราะเรื่องทางเข้าออกเป็นปัจจัยสำคัญที่อาจส่งผลต่อการใช้ประโยชน์และมูลค่าที่ดินในอนาคต
  • ที่ดินบางแปลงอยู่ในทำเลดี ราคาน่าสนใจ แต่กลับไม่มีทางออกสู่ถนนสาธารณะโดยตรง หรือจำเป็นต้องผ่านที่ดินของบุคคลอื่น
  • ปัญหาอาจซับซ้อนขึ้นหากที่ดินแปลงที่ต้องใช้เป็นทางผ่านติดจำนองกับธนาคาร เพราะต้องพิจารณาสิทธิของเจ้าหนี้จำนองด้วย
  • ก่อนตัดสินใจซื้อจึงควรเข้าใจความแตกต่างระหว่าง ภาระจำยอม กับ ทางจำเป็น ว่าสิทธิแต่ละประเภทเกิดขึ้นอย่างไร และมีข้อจำกัดอะไรบ้าง

1. ที่ดินตาบอดคืออะไร?

  • ที่ดินตาบอดเป็นคำเรียกทั่วไปของที่ดินที่ไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะ โดยถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่
  • เจ้าของที่ดินอาจจำเป็นต้องใช้ทางผ่านที่ดินของบุคคลอื่นเพื่อออกไปสู่ถนนสาธารณะ
  • อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตัดสินว่าที่ดินเป็นที่ดินตาบอดจากแผนที่ออนไลน์หรือภาพถ่ายดาวเทียมเพียงอย่างเดียว

ก่อนซื้อควรตรวจสอบอะไรบ้าง?

  • ตรวจสอบรูปแปลงและแนวเขตที่ดินจากข้อมูลสำนักงานที่ดิน
  • ตรวจสอบว่ามีทางสาธารณะติดกับที่ดินหรือไม่
  • ตรวจสอบทางที่ปรากฏในระวางแผนที่ และตรวจสอบสถานะทางกฎหมายของทางนั้น
  • ตรวจสอบว่ามีคลองหรือที่ดินราชพัสดุอยู่บริเวณทางเข้าออกหรือไม่ และมีสิทธิใช้เป็นทางผ่านอย่างไร
  • ตรวจสอบรายการจดทะเบียนภาระจำยอมหรือสิทธิอื่นที่เกี่ยวข้องกับทางเข้าออก

การมีทางปรากฏอยู่บนแผนที่ไม่ได้หมายความว่าทางนั้นเป็นทางสาธารณะหรือสามารถใช้ได้อย่างถูกต้องตามกฎหมายเสมอไป

2. ภาระจำยอมคืออะไร?

ภาระจำยอมเป็นทรัพยสิทธิตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1387 ซึ่งทำให้อสังหาริมทรัพย์แปลงหนึ่งต้องรับภาระบางอย่างเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อีกแปลงหนึ่ง

ภาระจำยอมสำหรับใช้เป็นทางเข้าออก

  • ตัวอย่างเช่น เจ้าของที่ดินแปลงด้านหลังต้องการใช้ทางผ่านที่ดินแปลงด้านหน้าเพื่อออกสู่ถนนสาธารณะ
  • เจ้าของที่ดินทั้งสองฝ่ายอาจตกลงกันให้มีสิทธิใช้ทางผ่าน โดยกำหนดรายละเอียดการใช้ทางให้ชัดเจน
  • ภาระจำยอมอาจมีหรือไม่มีค่าตอบแทน ขึ้นอยู่กับข้อตกลง
  • การจัดตั้งภาระจำยอมโดยนิติกรรมควรทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ เพื่อให้เกิดทรัพยสิทธิที่สมบูรณ์และผูกพันผู้รับโอนที่ดินในอนาคต
  • ภาระจำยอมไม่ได้เกิดจากข้อตกลงเท่านั้น ในบางกรณีอาจได้มาโดยอายุความตามกฎหมายด้วย

ข้อดีของการจดทะเบียนภาระจำยอม

  • มีหลักฐานการจดทะเบียนสิทธิในที่ดิน
  • สามารถกำหนดขนาดและตำแหน่งทางเข้าออกได้ชัดเจน
  • ช่วยลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนเจ้าของที่ดินแปลงที่ใช้เป็นทางผ่าน
  • ผู้ซื้อสามารถตรวจสอบสิทธิที่เกี่ยวข้องจากข้อมูลทะเบียนที่ดินได้

การตกลงใช้ทางกันด้วยวาจาหรือหนังสือโดยไม่จดทะเบียน อาจมีผลผูกพันระหว่างคู่กรณีในลักษณะบุคคลสิทธิ แต่ไม่ควรถือว่าได้รับความคุ้มครองเทียบเท่าภาระจำยอมที่จดทะเบียนแล้ว

3. ทางจำเป็นคืออะไร?

ทางจำเป็นเป็นสิทธิตามกฎหมายที่ช่วยให้เจ้าของที่ดินซึ่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ สามารถเรียกร้องให้มีทางผ่านที่ดินที่ล้อมอยู่ได้ตามเงื่อนไขของกฎหมาย

หลักการสำคัญของทางจำเป็น

  • ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 หากที่ดินถูกแปลงอื่นล้อมจนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ เจ้าของที่ดินมีสิทธิขอทางผ่านตามกฎหมาย
  • กฎหมายยังครอบคลุมบางกรณีที่มีทางออกแต่ต้องข้ามสระ บึง ทะเล หรือพื้นที่ต่างระดับสูงมากตามเงื่อนไขที่กำหนด
  • การกำหนดตำแหน่งและวิธีทำทางต้องพิจารณาความจำเป็นของผู้ใช้ทาง และทำให้ที่ดินที่ถูกใช้เป็นทางผ่านเสียหายน้อยที่สุดเท่าที่เป็นไปได้
  • โดยหลัก ผู้ใช้ทางจำเป็นต้องจ่ายค่าทดแทนให้เจ้าของที่ดินที่ถูกใช้เป็นทางผ่าน
  • หากคู่กรณีไม่สามารถตกลงเรื่องแนวทางหรือค่าทดแทนกันได้ อาจจำเป็นต้องให้ศาลวินิจฉัย

ทางจำเป็นต้องจดทะเบียนหรือไม่?

  • สิทธิทางจำเป็นเกิดขึ้นโดยผลของกฎหมายเมื่อมีเงื่อนไขครบถ้วน จึงไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนเพื่อให้สิทธิเกิดขึ้น
  • อย่างไรก็ตาม หากมีข้อพิพาทเรื่องแนวทางหรือการใช้สิทธิ อาจต้องดำเนินคดีเพื่อให้ศาลกำหนดรายละเอียด
  • ทางจำเป็นไม่ได้หมายความว่าเจ้าของที่ดินสามารถเลือกใช้ทางผ่านแปลงใดก็ได้ตามความสะดวก

กรณีที่ดินตาบอดเกิดจากการแบ่งแยกที่ดิน

  • ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350 หากการแบ่งแยกหรือแบ่งโอนที่ดินทำให้แปลงหนึ่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ เจ้าของแปลงที่ถูกล้อมสามารถเรียกร้องทางจำเป็นผ่านที่ดินที่แบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันได้ตามเงื่อนไขกฎหมาย
  • กรณีนี้กฎหมายกำหนดว่าไม่ต้องเสียค่าทดแทน
  • ดังนั้น ประวัติการแบ่งแยกที่ดินจึงเป็นข้อมูลสำคัญที่ควรตรวจสอบก่อนเจรจาซื้อทางหรือดำเนินคดี

4. ภาระจำยอมกับทางจำเป็น ต่างกันอย่างไร?

ภาระจำยอม

  • เป็นสิทธิที่มีขึ้นเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อีกแปลงหนึ่ง
  • สามารถเกิดจากการตกลงกันและจดทะเบียน หรือได้มาตามเหตุที่กฎหมายรับรอง
  • ไม่จำเป็นว่าที่ดินที่ได้รับประโยชน์ต้องเป็นที่ดินตาบอด
  • ค่าตอบแทนจากการตกลงจัดตั้งภาระจำยอมขึ้นอยู่กับข้อตกลง
  • ภาระจำยอมที่จดทะเบียนโดยถูกต้องมีผลผูกพันกับที่ดิน แม้มีการเปลี่ยนเจ้าของภายหลัง ภายใต้เงื่อนไขกฎหมาย

ทางจำเป็น

  • เป็นสิทธิที่เกิดขึ้นตามกฎหมายเมื่อมีข้อเท็จจริงเข้าเงื่อนไข
  • ใช้แก้ปัญหาที่ดินไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ หรือกรณีอื่นตามมาตรา 1349
  • ไม่ต้องอาศัยการตกลงจัดตั้งสิทธิเหมือนภาระจำยอมโดยนิติกรรม
  • การใช้ทางต้องพอสมควรแก่ความจำเป็น และคำนึงถึงความเสียหายของที่ดินที่ถูกใช้เป็นทางผ่าน
  • โดยหลักต้องมีค่าทดแทน ยกเว้นกรณีตามมาตรา 1350
  • หากมีข้อพิพาท คู่กรณีอาจต้องให้ศาลพิจารณา

สรุปความแตกต่าง: ภาระจำยอมเป็นทรัพยสิทธิที่อาจจัดตั้งขึ้นโดยข้อตกลง ส่วนทางจำเป็นเป็นสิทธิที่กฎหมายให้แก่เจ้าของที่ดินเมื่อเข้าเงื่อนไข โดยทั้งสองประเภทมีหลักเกณฑ์และผลทางกฎหมายแตกต่างกัน

5. ถ้าที่ดินที่ต้องใช้เป็นทางผ่านติดจำนองธนาคาร จะทำอย่างไร?

ปัญหานี้พบได้เมื่อที่ดินแปลงด้านหน้าซึ่งต้องใช้เป็นทางผ่าน ถูกนำไปจำนองเป็นหลักประกันสินเชื่อกับธนาคาร

ทำไมต้องให้ความสำคัญกับธนาคาร?

  • การจดทะเบียนภาระจำยอมบนที่ดินที่ติดจำนองอาจส่งผลต่อมูลค่าหลักประกันและสิทธิของผู้รับจำนอง
  • เจ้าของที่ดินอาจตกลงให้ใช้ทางได้ แต่ต้องตรวจสอบด้วยว่าที่ดินติดจำนองอยู่ก่อนหรือไม่
  • หากจดทะเบียนภาระจำยอมภายหลังการจำนองโดยผู้รับจำนองไม่ยินยอม อาจเกิดความเสี่ยงที่สิทธิดังกล่าวถูกลบจากทะเบียนเมื่อมีการบังคับจำนองตามเงื่อนไขของกฎหมาย
  • ดังนั้น ควรให้เจ้าของที่ดินแปลงที่ใช้เป็นทางผ่านประสานธนาคารเพื่อพิจารณาเงื่อนไขและขอความยินยอมเป็นหนังสือก่อนดำเนินการ

ความยินยอมจากธนาคารจำเป็นทุกกรณีหรือไม่?

  • ตามแนวทางกรมที่ดิน การจดทะเบียนภาระจำยอมภายหลังการจำนองโดยไม่มีความยินยอมของผู้รับจำนอง อาจดำเนินการจดทะเบียนได้ในบางกรณี
  • แต่ภาระจำยอมดังกล่าวอาจมีความเสี่ยงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 722
  • การขอความยินยอมจากธนาคารจึงเป็นแนวทางสำคัญในการลดความเสี่ยง ไม่ใช่ข้อสรุปว่าการจดทะเบียนโดยไม่มีความยินยอมจะทำไม่ได้ทุกกรณี

สำหรับผู้ซื้อที่ดิน ควรตรวจสอบเรื่องนี้ให้ชัดเจนก่อนจ่ายเงินก้อนใหญ่ เพราะสิทธิทางเข้าออกอาจส่งผลต่อการใช้ประโยชน์และมูลค่าที่ดินในอนาคต

6. 4 ทางเลือกในการแก้ปัญหาที่ดินไม่มีทางออก

ทางเลือกที่ 1: เจรจากับเจ้าของที่ดินและธนาคาร

  • ติดต่อเจ้าของที่ดินแปลงที่ต้องการใช้เป็นทางผ่าน
  • ตรวจสอบว่าที่ดินแปลงนั้นมีภาระจำนองหรือไม่
  • หากติดจำนอง ควรให้เจ้าของที่ดินประสานธนาคารเพื่อพิจารณาเงื่อนไขการให้ใช้ทาง
  • การได้รับความยินยอมจากธนาคารช่วยให้สามารถวางแผนดำเนินการต่อได้ แต่หนังสือยินยอมเพียงอย่างเดียวไม่ใช่การจดทะเบียนภาระจำยอม

ทางเลือกที่ 2: เจรจาซื้อที่ดินบางส่วนเพื่อทำทาง

  • หากเจ้าของที่ดินแปลงด้านหน้ายินยอม อาจเจรจาซื้อที่ดินบางส่วนเพื่อใช้เป็นทางเข้าออก
  • ต้องตรวจสอบว่าสามารถแบ่งแยกที่ดินได้หรือไม่
  • หากที่ดินติดจำนอง ต้องพิจารณาเงื่อนไขการแบ่งแยกและการปลอดจำนองในส่วนที่จะซื้อ
  • เมื่อดำเนินการซื้อและจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ถูกต้อง ผู้ซื้อจะมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินส่วนที่ซื้อมา
  • วิธีนี้อาจมีต้นทุนสูงกว่าวิธีอื่น แต่ให้สิทธิในที่ดินส่วนที่ซื้อชัดเจนกว่าเพียงการขอใช้ทางผ่าน

ทางเลือกที่ 3: จดทะเบียนภาระจำยอม

  • เจรจากับเจ้าของที่ดินเพื่อกำหนดแนวทางเข้าออก
  • จัดทำแผนผังแสดงตำแหน่ง ความกว้าง และความยาวของทางให้ชัดเจน
  • ตกลงเงื่อนไขการใช้ทางและค่าตอบแทน หากมี
  • ตรวจสอบสถานะจำนองและสิทธิของผู้รับจำนอง
  • ดำเนินการจดทะเบียนภาระจำยอมที่สำนักงานที่ดินตามขั้นตอนที่เกี่ยวข้อง

ทางเลือกที่ 4: ใช้สิทธิเรียกร้องทางจำเป็น

  • หากที่ดินเข้าเงื่อนไขทางจำเป็นตามกฎหมาย สามารถพิจารณาใช้สิทธิดังกล่าวได้
  • ควรตรวจสอบประวัติการแบ่งแยกที่ดินก่อน เพราะอาจมีผลต่อการกำหนดทางผ่านและค่าทดแทน
  • หากไม่สามารถเจรจาตกลงกันได้ อาจต้องยื่นฟ้องต่อศาล
  • การดำเนินคดีอาจใช้เวลาและมีค่าใช้จ่าย จึงควรพิจารณาเป็นทางเลือกหลังจากตรวจสอบข้อเท็จจริงและแนวทางเจรจาแล้ว

7. ขั้นตอนเจรจาขอทางเข้าออกที่ดิน 5 ขั้นตอน

ขั้นตอนที่ 1: ตรวจสอบสถานะที่ดิน

  • ตรวจสอบว่าที่ดินไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะจริงหรือไม่
  • ตรวจสอบว่ามีทางสาธารณะหรือสิทธิทางเข้าออกอื่นที่สามารถใช้ได้อยู่แล้วหรือเปล่า

ขั้นตอนที่ 2: คัดเอกสารและประวัติที่ดิน

  • ตรวจสอบโฉนดที่ดินและระวางแผนที่
  • ตรวจสอบประวัติการแบ่งแยกหรือแบ่งโอนที่ดิน
  • ตรวจสอบรายการจำนองและภาระจำยอมที่จดทะเบียนไว้

ขั้นตอนที่ 3: จัดทำแผนผังทางเข้าออก

  • แสดงตำแหน่งที่ดินที่ต้องการใช้เป็นทางผ่าน
  • กำหนดความกว้างและความยาวของทางเบื้องต้น
  • พิจารณาว่าแนวทางดังกล่าวเหมาะสมกับการใช้ประโยชน์ที่ดินหรือไม่
  • ใช้ข้อมูลนี้ประกอบการเจรจาและการพิจารณาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ขั้นตอนที่ 4: ประสานเจ้าของที่ดินและธนาคาร

  • ติดต่อเจ้าของที่ดินแปลงหน้าที่ต้องการใช้เป็นทางผ่าน
  • หากติดจำนอง ให้ประสานธนาคารเพื่อพิจารณาเงื่อนไข
  • เจรจารูปแบบสิทธิที่เหมาะสม เช่น การซื้อที่ดินบางส่วนหรือการจดทะเบียนภาระจำยอม

ขั้นตอนที่ 5: เตรียมแนวทางทางกฎหมายสำรอง

  • หากเจรจาไม่สำเร็จ ควรตรวจสอบว่าสามารถเรียกร้องทางจำเป็นตามกฎหมายได้หรือไม่
  • รวบรวมเอกสารสิทธิ์ ประวัติการแบ่งแยกที่ดิน และข้อมูลแนวทางเข้าออก
  • หากมีข้อพิพาทที่ซับซ้อน ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายที่ดินก่อนดำเนินคดี

8. ข้อควรระวังก่อนวางเงินมัดจำซื้อที่ดินตาบอด

  • อย่าเชื่อเพียงคำบอกกล่าวว่าเจ้าของที่ดินข้างเคียงยินยอมให้ใช้ทางผ่านได้ตลอดไป
  • ตรวจสอบว่าสิทธิที่ได้รับเป็นเพียงการอนุญาตส่วนบุคคล หรือเป็นทรัพยสิทธิที่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย
  • หากต้องอาศัยภาระจำยอมบนที่ดินติดจำนอง ควรตรวจสอบความเสี่ยงและประสานธนาคารก่อน
  • หากเจรจาซื้อที่ดินเพื่อทำทาง ต้องตรวจสอบการแบ่งแยกและการปลอดจำนองให้ชัดเจน
  • ก่อนจ่ายเงินก้อนใหญ่ ควรมีหลัก

VIDEO VERSION

ดูคลิปวิดีโอ

รับชมเนื้อหาเดียวกันในรูปแบบวิดีโอ

ดูคลิปวิดีโอ →